İç-Dış Yan Bağ Yaralanmaları

Dizin iç yan bölgesinde uyluk kemiği (femur) ile kaval kemiği (tibia) arasında bulunan bağdır. Dizin iç yan bölgeye açılanmasını engelleyerek dizin stabilizasyonuna yardımcı olur. Genellikle ani zorlanmalarla yaralanır. Sportif yaralanmalar grubuna girer.Yaralanma boyutu hafiften başlayarak grade 1, grade 2 ve grade 3 (Tam kopuk) olarak adlandırılır.

Kimi zaman tam kopuk iç yan bağ yaralanmalarında cerrahi onarım düşünülse bile çoğunlukla bütün iç yan bağ yaralanmaları konservatif yollarla tedavi edilmektedir. Bir süre diz belli açıda brace (dizlik)ile desteklenmektedir.

Tedavisinde yine özel egzersizlerle kuvvetlendirme, bölgesel anti ödem, anti enflamatuar tedavi, hareket açıklığı restorasyonu ve proprioseption egzersizleri önemli yer tutmaktadır. Kuvvet çalışmalarını için izokinetik kuvvet cihazları ile yapmak büyük avantaj taşır. Spora dönüş süresi yaralanmanın şiddetine göre 2 hafta ile 8 hafta arasında değişmektedir

DIŞ YAN BAĞ YARALANMALARI

Dış yan bağ, iç yan bağa göre daha az sıklıkta yaralanmakta ve kombine bağ yaralanmalarına katılmaktadır. grade III dış yan bağ yaralanmalarında postero-lateral köşe, biceps tendonu ve ilitobial bant yaralanması yanında mutlaka öçb; açb veya her ikisi birlikte yaralanmaktadır. iç yan bağın grade iii lezyonlarının konservatif tedavisinden, cerrahi tedaviyle kıyaslanabilecek derecede iyi sonuç alınabilirken; gerçek bir ligament olan dış yan bağın bu tip lezyonlarının cerrahi tedavisi konusunda tam bir görüş birliği bulunmaktadır.

Dış yan bağ yaralanması, sıklıkla trafik kazası ve spor yaralanması sonucu oluşur. diz tam ekstansiyonda iken dizin iç yüzüne gelen bir darbe sonucu tek planlı, diz semifleksiyonda ve ayak yerde sabit iken antero-medial yüzden varus stresi ile de çok planlı bir yaralanma oluşur.

Tanı

Akut olgularda ağrı, şişlik, hareket kısıklığı, desteksiz yürüyememe ile birlikte dizin 0 ve 30o fleksiyonlarında varus zorlamasında ağrı eklemin dış yüzünde anormal açılma ile tanı konur.

Osteokondral kırık, tibia plato kırığı, segond kırığı( antero-lateral kapsülün tibiadan avülziyonu), fibula başından kopma kırığı gibi lezyonlar radyografilerle saptanabilir. zorlamalı grafiler ile lateral eklemin açılması tespit edilebilir. Dış yan bağ, çapraz bağlar, popliteus tendonu, dış menisküs, eklem yüzleri, “bone bruise”, tibie plato kırığı varsa MR ile değerlendirilir.

İzole dış yan bağ yaralanması : klinikte karşılaşılan olgularda yaralanma derecesi sıklıkla grade i-ii olup, dizlik ile erken hareket ve yük verme şeklindeki fonksiyonel tedavi yeterli olmaktadır. izole grade iii lezyon var ise cerrahi tedavi seçilmelidir.

Antero-lateral rotator instabilite : dış yan bağ, öçb; kapsülün 1/3 orta kısmı ve ilitobial bant yaralanmıştır. lateral menisküs yaralanması da olaya katılabilir. lachman, ön çekmece, 0 ve 30o de varus zorlama ve pivot-shift testleriyle tanı konur.

Postero-lateral rotator instabilite: dizin hiperekstansiyonda varusa zorlanmasıyla oluşur. dizde effüzyon azdır ve bir önceki yaralanmaya göre daha iyi tolere edilir. çoğunlukla hastanın yürüyebilmesi ve hatta sportif aktivitesini devam ettirebilmesi nedeniyle hafif şekilleri gözden kaçabilir. tanı posterior çekmece, postero-lateral çekmece, dış rotasyon rekurvatum testleriyle konur. akut ve hafif olguların tedavisi konservatiftir. diz 45 fleksiyonda bir dizlik ile 3 hafta tespit edilir. daha sonra açı her iki haftada 15 olmak üzere azaltılır. bu sürede tolere edilen oranda yüklenmeye izin verilir. ciddi yaralanmalarda ise tedavi cerrahi olmalıdır.

Akut kombine yaralanmalar: diz ekleminin ciddi kombine bağ yaralanması olan bu tip patoloji karşımıza alri - plri veya amri - alri kombinasyonları şeklinde çıkar. olguların %56’sında peroneal sinir yaralanması görülür.

Cerrahi teknik

Hasta supin pozisyonunda yatar. pnömatik turnike ile hemostaz sağlanarak, diz ekleminin dış yüzünden geçecek şekilde eklem çizgisinin 4 cm proksimalinden başlayan ve gredy tüberkülünde sonlanan eğri bir kesi yapılır. peronel sinir lezyonu varsa, sinir eksplore edilerek uçlarına işaret dikişi konulup, tamiri daha sonraya bırakılmalıdır.

antero-lateral parapatellar kapsül kesisi ile artrotomi yapılarak, eklem içi değerlendirilir. lateral menisküste yırtık varsa parsiyel menisektomi veya onarım hazırlıkları yapılır. öçb yırtığı varsa ve aynı seansta primer onarım veya rekonstrüksiyon düşünülüyorsa, antero-medial artronomi tünel hazırlıkları için gerekir.
iliotibal kompartmanda en ciddi yaralanma postero-lateral köşededir. dış yan bağ, postero-lateral kapsül, popliteus tendonu ve arkuat kompleks dikkatle değerlendirilir. eğer eklem kapsülü sağlam ise diz 90o fleksiyonda iken gastrocnemius kasının lateral başı ekarte edilerek ve dış yan bağ ile popliteus tendonu arasından yapılan vertikal kesi ile artronomi yapılır. sırasıyla lateral menisküs, popliteus tendonu, postero-lateral kapsül, dış yan bağ, arkuat kompleks onarılır.