Bel Fıtığı

Kafa tabanından, kuyruk sokumuna kadar devam eden kemik sistemine omurga denir. Gövdenin dik durmasını sağlar. Vücut ağırlığının 2/3 kadarına taşıma görevi görür. Bu zorlu görevi sadece omur ve yastıkçık dediğimiz kemik ve kıkırdak sistemiyle değil, bunlar arasındaki bağ dokusu, sırt adeleleri ve karın adelelerinin gücüyle sağlar.

Beş adet bel omuru ve bu omurların arasında da temel görevi vucudumuza binen yüklerin eşit olarak dağılmasına yardım ederek hareketi ortaya çıkarmak olan intervertebral diskler bulunur.

Yapısına baktığımızda disk üç kısma ayrılır.

1-Kıkırdak doku: Alt ve üst omurgalara bütünüyle yaslanan ve tüm omurga genişliğindeki kıkırdak yapıdır. Her iki omurga arasındaki çekirdek kısmı sınırlar.

2-Bağ dokusu (anulus ): Ortadaki çekirdek kısmı çepeçevre saran kuvvetli bir yapıdır. Bu elastik bağ dokusu omurganın ön kısmında en kuvvetli, omurilik ve sinirlerin yer aldığı arka kısım ve özellikle yanlarda daha zayıftır.

3-Çekirdek kısım (nukleus): Jelatin kıvamında , su içeriği fazla bir yapıdır. Çevresini saran elastik bağ dokusuyla birlikte, omurgaya binen basıncı karşılar.

Disk çekirdeğinin, bağ dokusu dediğimiz elastik kısmı yırtarak, omurilik kanalı ve sinir köklerine bası yapacak tarzda yırtılmasına bel fıtığı diyoruz. Bu yırtılma sonucu çekirdek kısım sadece bağ dokusunu omuriliğe doğru ittiği gibi (en hafif şekli -bulging) , bağ dokusunun tam yırtılmasıyla omurilik kanalında serbest parçacık şeklinde yer alabilir (en ağır durum- akmış, serbest disk fragmanı).

KLİNİK EVRELEME

Bel fıtığı nedeniyle tedavi edilecek hastalar aşağıdaki evrelerden herhangi birinde bulunur.

1- Ani bel ve veya ayak ağrısı, yatak istirahati ve ilaçlarla rahatlama oluyor.

2- Ağrılı dönemler tekrarlıyor, kısmen rahatlama oluyor, fakat sıklıklar artıyor ve düzelme süresi uzamaya başlıyor.

3- Sosyal, iş ve aile yaşantısının zora sokan ağrılı dönemler, hasta bu durumdan çok şikâyetçi. İlaç tedavisi ve istirahate cevap vermiyor.

4- Yukarıdaki üç durumdan biriyle birlikte, ayakta ortaya çıkan kuvvetsizlik, duyu kaybı, idrar ve dışkılama problemleri. Çekilen MR da, şikâyetleri net olarak açıklayan bel fıtığı.

5- Yerleşmiş bel ağrısı, genellikle yaşlı hasta, yürüdüğü zaman ayaklarında ortaya çıkan kesiklik, ağrı ve duyu kusurları. MR’da birden fazla seviyede geçirilmiş bel fıtıklarına bağlı, omurilik kanalının daralması.

6- Hiçbir şikâyeti kalmamış hastada, MR da görülen bel fıtığı.

7- Hastanın ağrıları geçmiş, ancak kalıcı kuvvetsizlik ve idrar problemleri mevcut.

TANI

Klinik muayene bulguları, direkt röntgen, MRİ ( Manyetik Rezonans), CT( Bilgisayarlı Tomografi) sıklıkla kullanılır. EMG dediğimiz sinirlerin elektrofizyolojik tetkiki genellikle hastada cerrahi düşünüldüğünde veya ayırıcı tanı için istenir.

TEDAVİ

YATAK İSTİRAHATİ

İlk 4 evrede de kısmen fayda sağlar. Özellikle 1. evredeki hastalar için vazgeçilmezdir. Tedavi planında özellikle başlangıçtaki yatak istirahati çok önemlidir. Omurgalar arasında yırtılan omurilik ve sinirleri sıkıştıran kıkırdağın yapısı % 80 oranında su içerir. Hareketsizlik ve istirahat altında yırtılan kıkırdağın su içeriğinin vücut tarafından emilmesiyle, kıkırdağın hacmi küçülür ve sinire olan bası azalır.

Ayrıca iki omurga arasındaki kıkırdaktaki basınç yatan insanda 1 kabul edilirse, ayağa kalkıldığında 2, oturma durumunda 4 misline ulaşır. Görüldüğü gibi hem kıkırdağın su kaybederek küçülmesi ve bu arada omurgalara yansıyan basıncın düşük olması için, bel fıtığının başlangıcında kesin yatak istirahati gerekir. Ancak bu istirahat 5 günü geçmemelidir. Uzatıldığında kaslarda hareketsizliğe bağlı erimeler başlar ve aktif hayata dönen kişide zorluklar yaratır.

İLAÇ KULLANIMI:

1-2-3-4-5 evrelerde kullanılır. Yatak istirahatına ek olarak bazı analjezik- antienflamatuar ve adale gevşetici ilaçların kullanımından hastalar fayda görür. Bu ilaçlar ağrı kesici özellikleri yanında, yırtılan kıkırdak ve bası altındaki sinir kökünün çevresindeki ödemi de çözerek etki ederler. Adele gevşetici ilaçların ise sadece kesin yatak istirahati yapanlarda kullanılması önerilir. İşine dönen, günlük aktivitesine devam eden hastalarda kullanılması, adelelerin gevşemesiyle, omurgalara daha fazla yük binmesine neden olarak, bel fıtığı oluşmuş mesafede basıncı arttırabilir. Buda yırtılan yastıkçığın iyileşmesini engeller. Bel fıtığı nedeniyle kullandığımız bütün ilaçların uzun süreli kullanımda, kıkırdak dokusunda olumsuz etkiler yaratması ile birlikte daha önemlisi özellikle karaciğer fonksiyonlarını bozmak ve mide ülseri gibi hastalıkları alevlendirmek gibi yan etkileri vardır. Kullanımları mutlak hekim kontrolünde yapılmalıdır.

FİZİK TEDAVİ

Lomber traksiyonu (MEKANİK VE MANUAL)

Traksiyon bel fıtığında etkili bir tedavi yöntemidir. Bu yöntem, bir eklemin iki ucundan zıt istikametlere çekilerek omurlar arası mesafenin ve sinir köklerinin geçtiği kanalların açılmasını amaçlar. Diskopatilerde bu mesafelerin genişlemesi ile siniri olan bası azalır.

Traksiyon tedavisi belli bir sürede günde bir veya iki defa uygulanır. Hastanın mevcut semptomlarına göre şiddet ve süresi ayarlanır.

Yüzeysel sıcak

Özellikle manual tedavilerden ve masajdan önce hastanın boynuna hotpack(nemli sıcak torbalar) uygulandığında kas içi dolaşım artar ve gevşeyen yumuşak doku üzerinde fizyoterapist daha rahat çalışır.

Derin sıcak

Ultrason bölgesel kan dolaşımı ve metabolizma artırır ve lokal ödemi çözer. Bu yolla ağrı-spazm-ağrı kısır döngüsü üzerinde etkili olunur. Ayrıca osteofit veya diğer sebeplerle daralan sinir kökünün geçtiği kanaldaki ve çevre yumuşak dokudaki ödem çözülür.

Masaj

Masaj, özellikle gergin (spazmatik) kaslar üzerinde gevşetici etkiye sahiptir. Kas spazmı nedeniyle oluşan hareket kısıtlılığını dolaşımı da düzenleyerek ortadan kaldırır. Kliniğimizde hastanın semptomlarına göre uygulanması gereken masaj tipi belirlenir ve fizyoterapistler tarafından masaj ve mobilizayon yöntemleri uygulanır.

Egzersiz

Egzersizler hastanın klinik durumuna uygun seçilmeli ve fizyoterapistin gözetiminde eğitimi verilmelidir. Postüral egzersizler, germe ve kuvvetlendirme egzersizleri kombine edilerek ve uygun bir sıra ile hastaya sunulmalı kondüsyon eğitimi ile de tedavi tamamlanmalıdır.

Kliniğimizde hastanın yalnızca ağrısının ve benzer semptomlarının ortadan kaldırılmış olması tek başına bir başarı olarak görülmemektedir. Kişinin problemli bölgesinin maksimum seviyede desteklenmesi ancak egzersize etmekle mümkündür. Ve bu eğitimin planlanarak gün gün periodik yüklemelerle hastaya verilmesi kliniğimizde esastır. Verilen her egzersiz hastaya özel seçilir.

Bel fıtığı sonucu oluşan mobilite kaybı ve kas spazmı beraberinde omurganın fonksiyonel kullanımına kısıtlılık getirir. Omurga stabilizatörleri(bağ ve kas dokusu) zayıflar ve diğer tüm semptomlar iyileşse dahi hasta ikincil bir travmaya açık hale gelir. Egzersizlerle de amaçlanan karın ve sırt kaslarının gücünü arttırarak, omurganın kemik sitemine düşen gücün dengeli dağılımını sağlamaktır.

Egzersiz programı başlangıçta 3-5 dakika gibi kısa süreli başlar. Gün geçtikçe süresi arttırılır. Ameliyat sonrası da geçirilen operasyona özel hazırlanmış egzersiz protokolleri kullanılmaktadır.

BEL OKULU

Bel problemlerinde belirtilerin sebebine göre çeşitli fizik tedavi yöntemleri uygulanır. Tedavinin sırasında ve bitiminde ve koruyucu olarak programın içine bel okulunu dahil etmek gereklidir. Bu program kliniğimizde her hastaya bireysel olarak verilmektedir. Hastane veya üniversitelerin ilgili birimlerinde koruyucu halk sağlığı projelerinde bel okulu artık rutin bir uygulamadır. Bu programda; hastanın günlük yaşam aktivitelerinde belini nasıl kullanacağının öğretilmesi, hastaya öğretilecek egzersizler, hastanın kendi kendine yetebilmesinin sağlanması son derece önemlidir.

CERRAHİ TEDAVİ: Yırtılan yastıkçığın, sinirlere ve omuriliğe olan basısını ortadan kaldırmayı amaçlar. 3-4-5. evrelerdeki hastalarda cerrahi uygulanabilir. Bu gün için bilinen cerrahi teknikler:

Klasik diskektomi

Mikrodiskektomi

Endoskopik diskektomi